Rozliczenie roczne podatku dochodowego przy utracie ryczałtu w trakcie roku

Rozliczenie dochodów po utracie prawa do ryczałtu w trakcie roku

Jeżeli podatnik w trakcie roku podatkowego utracił prawo do opodatkowania ryczałtem ewidencjonowanym i przeszedł na skalę podatkową, musi rozliczyć dochody za ten rok w dwóch częściach. Od dnia utraty prawa do ryczałtu obowiązuje go opodatkowanie na zasadach ogólnych (skala PIT), lecz wcześniejsze przychody nadal podlegają ryczałtowi. W praktyce oznacza to rozliczenie roczne w dwóch formach i złożenie dwóch odrębnych zeznań podatkowych poradnikprzedsiebiorcy.pl ksiegowosc.infor.pl:

1. Dochody uzyskane od początku roku do dnia poprzedzającego utratę prawa do ryczałtu – podlegają opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, według właściwych stawek ryczałtu dla danej działalnościporadnikprzedsiebiorcy.pl. Podatnik za ten okres prowadzi ewidencję przychodów ryczałtowych i rozlicza podatek w formie ryczałtu tak jak dotychczas.
2. Dochody uzyskane od dnia utraty prawa do ryczałtu do końca roku podatkowego – opodatkowane są już na zasadach ogólnych, tj. według skali podatkowej PIT (17% i 32%)poradnikprzedsiebiorcy.pl. Od momentu utraty ryczałtu podatnik ma obowiązek założyć podatkową księgę przychodów i rozchodów (KPiR) oraz opłacać zaliczki na PIT według skaliporadnikprzedsiebiorcy.pl. Nie ma możliwości wyboru innej formy opodatkowania w tym samym roku (np. podatku liniowego lub karty podatkowej) – aż do końca roku podatnik musi pozostać na zasadach ogólnychporadnikprzedsiebiorcy.pl.

W konsekwencji, za rok w którym nastąpiła utrata prawa do ryczałtu podatnik składa dwa zeznania roczne: formularz PIT-28 (rozliczający część roku opodatkowaną ryczałtem) oraz PIT-36 (rozliczający część roku opodatkowaną według skali)poradnikprzedsiebiorcy.pl. Nie ma możliwości rozliczenia całego roku wyłącznie na jednym formularzu ani według jednej formy opodatkowania, ponieważ przepisy wyraźnie wymagają odrębnego rozliczenia przychodów ryczałtowych za okres do utraty uprawnień oraz dochodów opodatkowanych skalą za pozostałą część rokuksiegowosc.infor.pl. Innymi słowy, miesiące poprzedzające utratę prawa do ryczałtu należy rozliczyć ryczałtem, a dopiero dochody od momentu utraty opodatkować skalą podatkową.

Wspólne rozliczenie z małżonkiem w opisanej sytuacji

Przepisy ustawy o PIT ograniczają możliwość preferencyjnego wspólnego opodatkowania małżonków w sytuacji, gdy choćby jedno z małżonków korzysta w danym roku z ryczałtowej formy opodatkowania. Zgodnie z art. 6 ust. 8 ustawy o PIT, łącznego opodatkowania dochodów małżonków nie stosuje się, jeżeli choć jedno z małżonków osiąga przychody (lub koszty) opodatkowane podatkiem liniowym lub ryczałtem w danym roku podatkowymporadnikprzedsiebiorcy.pl. Sam fakt wyboru ryczałtu przez przedsiębiorcę wyklucza wspólne złożenie zeznania z małżonkiem – nawet jeśli działalność na ryczałcie była prowadzona tylko przez część rokuifirma.pl.

W opisanym przypadku główny podatnik przez część roku uzyskiwał przychody opodatkowane ryczałtem, a jego małżonek również prowadzi działalność na ryczałcie (oprócz dochodów z umowy o pracę). Spełnia to przesłanki wyłączenia preferencyjnego rozliczenia – nie można złożyć wspólnego zeznania małżonków, ponieważ w roku podatkowym wystąpiły u jednego i drugiego małżonka przychody opodatkowane w formie ryczałtuporadnikprzedsiebiorcy.pl. Wyjątek od tej zasady wprowadziła nowelizacja tzw. Polskiego Ładu: począwszy od rozliczenia za 2021 rok dopuszczono wspólne opodatkowanie, jeżeli małżonek co prawda wybrał ryczałt, lecz nie osiągnął z tego tytułu żadnych przychodów ani kosztów w danym roku (co potwierdza złożenie zerowego zeznania PIT-28)poradnikprzedsiebiorcy.pl. Wówczas sam wybór formy ryczałtowej nie pozbawia prawa do wspólnego rozliczenia. W analizowanej sytuacji jednak małżonek uzyskiwał dochody z działalności ryczałtowej, więc preferencyjne opodatkowanie łączne za rok podatkowy nie przysługuje.

Podstawy prawne i interpretacje regulujące powyższe kwestie

Opisane zasady wynikają z przepisów ustaw podatkowych oraz zostały potwierdzone w oficjalnych interpretacjach:

• Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym (tj. Dz.U. 2024 poz. 776) – art. 8 ust. 2–3 tej ustawy precyzuje, że podatnik, który w trakcie roku uzyska przychód wyłączający możliwość opodatkowania ryczałtem, traci prawo do ryczałtu z dniem uzyskania tego przychodu i od tego dnia do końca roku podatkowego opłaca podatek dochodowy na ogólnych zasadach (skala PIT)lexlege.pl lexlege.pl. Przykładowo, jeśli ryczałtowiec zacznie świadczyć usługi na rzecz byłego pracodawcy lub rozpocznie działalność wyłączoną z ryczałtu (wymienioną w art. 8 ust. 1, np. prowadzenie apteki czy handel częściami motoryzacyjnymi), to od dnia uzyskania takiego przychodu musi przejść na zasady ogólne opodatkowanialexlege.pl. W interpretacjach podatkowych podkreśla się, że od miesiąca następującego po miesiącu utraty prawa do ryczałtu należy prowadzić odpowiednie księgi (KPiR) i płacić zaliczki według skaliksiegowosc.infor.pl. Za rok, w którym nastąpiła utrata prawa, organ podatkowy wymaga złożenia dwóch zeznań: PIT-28 i PIT-36, rozliczających odpowiednio część roku na ryczałcie i część na zasadach ogólnychporadnikprzedsiebiorcy.pl poradnikprzedsiebiorcy.pl.
• Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) – art. 6 ust. 2 daje małżonkom możliwość wspólnego opodatkowania dochodów, jednak art. 6 ust. 8 tej ustawy wyłącza tę preferencję w przypadku, gdy choćby jedno z małżonków w roku podatkowym opłaca podatek dochodowy na innych zasadach niż skala, m.in. w formie ryczałtu ewidencjonowanego (lub 19% liniowo)poradnikprzedsiebiorcy.pl lexlege.pl. Organy podatkowe jednolicie interpretują ten przepis – wspólne rozliczenie nie przysługuje, jeżeli w zeznaniu rocznym któregokolwiek z małżonków występowały przychody lub koszty objęte zryczałtowanym podatkiem dochodowym**.** Wyjątek przewidziano dla sytuacji, gdy podatnik prowadzący działalność opodatkowaną liniowo lub ryczałtem nie uzyskał w roku żadnych przychodów z tej działalności – wówczas, po złożeniu zerowego zeznania PIT-28/PIT-36L, małżonkowie mogą skorzystać ze wspólnego opodatkowaniaporadnikprzedsiebiorcy.pl. Stanowisko to potwierdziło Ministerstwo Finansów w ramach zmian Polskiego Ładu oraz znajduje odzwierciedlenie w interpretacjach indywidualnych wydawanych przez KIS.

Podsumowując, podatnik, który utracił w ciągu roku prawo do ryczałtu, rozlicza się za ten rok dwiema metodami – za okres sprzed utraty ryczałtem, a za resztę roku według skali podatkowejporadnikprzedsiebiorcy.pl poradnikprzedsiebiorcy.pl. Nie ma możliwości objęcia całego roku jedną formą opodatkowania wstecznie. Ponadto, jeśli w roku podatkowym którakolwiek z osób małżonków osiągała przychody opodatkowane ryczałtem, wspólne rozliczenie małżonków jest wykluczone (chyba że nie uzyskano faktycznie żadnego przychodu z ryczałtu)poradnikprzedsiebiorcy.pl poradnikprzedsiebiorcy.pl. Powyższe zasady wynikają wprost z przywołanych przepisów ustawy o PIT i ustawy o zryczałtowanym PIT, a ich stosowanie zostało potwierdzone przez interpretacje podatkowe oraz objaśnienia Ministerstwa Finansów.